De OR als hofnar?
Hoe de OndernemingsRaad als hofnar invloed kan winnen
Op OR-net en NOS.nl verscheen een artikel over het NarrenGilde. Dat is een opleidingsinstituut voor hofnarren. Maar wat hebben hofnarren te maken met organisaties en ondernemingsraden?
De hofnar staat bekend als de officiële grappenmaker aan het hof van een vorst. Vooral in de Middeleeuwen was de hofnar populair. Een nar was meestal iemand die bewust spotte en politieke invloed had. Het was iemand wiens taak het was om de koning onverbloemd de waarheid te zeggen. Die deed dat vaak op een grappige manier, soms sarcastisch, soms heel kritisch en soms sprak hij de koning aan als zijn beste vriend. Want vaak was de hofnar de enige, echt eerlijke vriend die de koning had aan het hof.
Moderne hofhoudingen
Vroegere koningen hadden uitgebreide hofhoudingen. De tegenwoordige raden van bestuur en managementteams, met hun CEO’s, COO’s, CFO’s etc., lijken qua mechanismen verdacht veel op de aloude hofhoudingen.
Blinde vlekken
Wat kan een hofnar betekenen voor een moderne organisatie? De moderne hofnar legt blinde vlekken bloot in het bestuur. Want soms leven bestuurders c.s. in hun eigen werkelijkheid. Dat zal voor menig OR-lid herkenbaar zijn. Op basis van die soms gekleurde werkelijkheid worden er dan plannen gemaakt die vervolgens onderwerp zijn voor de overleggen van de directie met de OR.
Een ondernemingsraad en een hofnar hebben eigenlijk flinke overeenkomsten. Beiden zijn onafhankelijk en hebben als primaire taak het tegenspreken van ‘de koning’. Daarnaast geven ze advies op basis van wat zij signaleren in de organisatie.
Tegenspreken
Een directie kan tamelijk overtuigend overkomen. Tegenspraak is dan ook niet altijd eenvoudig. En directie wordt vaak omringd door een hofhouding van ja-knikkers. Tegenspreken van de eindbaas is lastig, of kan negatief uitpakken voor je carrière. Tenminste, zo denken die ja-knikkers. Hoe kan je dan tegen een ervaren bestuurder zeggen dat je zaken anders ziet of het niet eens bent met de plannen?
Ondernemingsraad en directie constructief aan tafel
Het overleg tussen OR en directie loopt niet altijd even soepel, zeker wanneer er onderling veel vooroordelen zijn. Zoals: ‘de directie is altijd laat met plannen’, of: ‘we worden als OR voor het blok gezet’. Het is de uitdaging om de medezeggenschap en het bestuur van een organisatie op een proactieve en verbindende manier aan tafel te krijgen.
Rollen van de hofnar
Dit is waar de vroegere hofnar om de hoek komt kijken. Die kon, voor zijn communicatie met de koning, putten uit een flink arsenaal aan vaardigheden. De wetenschap heeft voor de hofnar veel rollen gedefinieerd, waaronder die van adviseur en bemiddelaar. Rollen die bij een OR vaak genoeg aan bod komen.
Maar een hofnar is nog zoveel meer. Hij is bijvoorbeeld ook vertrouweling, spion, allesweter en ook entertainer. Vooral die laatste is een rol waar de OR wellicht vaker gebruik van zou kunnen maken in de omgang met de directie. Het heel serieus te nemen OR-advies mag soms best wat luchtiger gebracht worden. En niet alles hoeft plaats te vinden in de formele overlegvergadering, on stage dus. De relatie tussen OR en bestuur bestaat uit meer dan die officiële momenten.
Ongevraagd advies
Off stage krijg je de meeste informatie, want dan gaan de gordijnen pas echt open. De hofnarren-aanpak zorgt ervoor dat het informele gesprek ook plaatsvindt. Het is gemakkelijker om dan de kaarten op tafel te leggen. En zo krijg je meer ruimte als OR om proactief ongevraagd advies te geven.
Met de hofnar in het achterhoofd krijgt de OR echt een ‘licence to speak’. De OR wordt de belangrijkste criticus én beste vriend van de directie. Als beste vriend krijg je ook gemakkelijker toegang tot relevante informatie en kan een or uiteindelijk nuttiger worden voor de organisatie.
De hofnarmethode bij de achterban
Voorwaarde om goed advies te kunnen geven is dat een OR ook weet wat er in de achterban speelt. Dat is niet eenvoudig, want hoe kun je als ondernemingsraad aantonen dat je representatief signalen doorgeeft? Toch heeft de organisatie en de leiding behoefte heeft aan tegenspraak van iemand die zonder eigenbelang doorgeeft wat er op de werkvloer leeft.
Een betere kijk
De hofnarmethode is dan ook geschikt om actief op te halen wat er leeft in de organisatie. Bij iedereen, dus niet alleen de mensen met de grote mond, maar ook bij de niet zo uitgesproken mensen. Let op: ook een ondernemingsraad heeft als insider per definitie een blinde vlek voor wat er werkelijk leeft.
Probeer het uit!
Met de hofnar-methode krijg je als OR een betere kijk op de hele organisatie. Hoe je dat doet gaat wat ver voor dit artikel. Wel nodigen we je uit om het uit te proberen. Samen met Tim de Zeeuw en Juri Hoedemakers van het NarrenGilde verkennen we graag de mogelijkheden. Als onderdeel van een trainingsprogramma, of in een aparte themabijeenkomst. Het is nuttig en leuk tegelijkertijd!
Tips voor de OR
Als hofnar kun je als OR op een andere manier het gesprek aangaan. Bijvoorbeeld door:
- Duidelijk te maken dat je zowel de belangrijkste criticus én beste vriend van de directie bent;
- Aan te kondigen dat je als hofnar plagend toch serieuze onderwerpen wilt aansnijden;
- Humor in te bouwen in je presentatie;
- Een professionele hofnar uit te nodigen om voor je het woord te doen;
- Zelf tijdens een training te leren van een professionele hofnar.
Leer van de hofnar
Rest de vraag: wat doe jij van de hofnar te leren of er een te worden? Vraag onze trainers en adviseurs om eens te sparren hoe dit aan te pakken!
Bronnen: interview met Tim de Zeeuw en Juri Hoedemakers, van het NarrenGilde in OR-net, maart 2024; artikel Petra Steenhoff voor NOS.nl, 10 augustus 2024
