Over de wortel en de stok

Over de wortel en de stok

Tijdens het congres van Performa voor startende OR-leden op 12 januari verzorgde Walter van der Ploeg een workshop over het overleg met de bestuurder. Het leverde mooie inzichten op. Een impressie.

Je weet vast wel over de wortel en de stok: een ander in beweging krijgen door belonen of straffen. Hoe past dat binnen de context van medezeggenschap en de OR?

Met elke OR en directie deel ik het volgende dilemma: hoe fijn is het om ‘gewoon’ een goed gesprek te hebben zonder dat regels en procedures centraal staan, tegenover de regels die bepalen hoe zaken horen te verlopen. Want zodra de regels centraal staan komt er een andere laag in het gesprek, namelijk die van de verplichtingen. En dat gaat soms ten koste van de inhoud. Dat is een dilemma, want als OR wil je toch zaken bereiken.

‘Laten we het over de inhoud hebben’

Menig bestuurder verzoekt de OR om de regels en procedures niet centraal te stellen, en het vooral over de inhoud te hebben. Uit het oogpunt van de bestuurder nog begrijpelijk ook. Maar de OR ontleent zijn positie juist uit de wet, die voorschrijft waarbij en hoe de OR betrokken moet worden.

Wetenschappelijk onderzoek

Er is een en ander aan wetenschappelijke onderzoek gedaan. Daaruit blijkt, dat straffen effectiever blijken bij beïnvloeding van gedrag dan beloningen. Dat lijkt vooral te komen door het directe effect van sancties. Beloningen (b)lijken minder effectief, zeker wanneer die niet direct concreet zijn.

Toepassing in de praktijk

Vertaald naar de medezeggenschap en het overleg met de bestuurder: een bestuurder gaat door met de voorgenomen plannen zolang hij/zij zich niet belemmerd voelt daarbij. Een gesprek over de inhoud kan nuttig zijn, maar ook vrijblijvend. Dat vrijblijvende gaat er af, zodra de OR een duidelijk te nemen horde inzet.

Wat zou dat kunnen zijn? Primair zijn daar toch de procedures. Als een bepaald besluit niet rechtsgeldig is wanneer de OR niet zijn formele kan spelen, zal de OR dat duidelijk moeten maken.

Ten tweede kan de OR zich onderhandelend opstellen: als dit, dan dat. Per situatie zal het verschillend zijn hoe kansrijk dit is. Bij een bestuurder die echt geïnteresseerd is maakt de OR meer kans met inhoudelijke argumenten en voorstellen; dat geldt ook bij bestuurders voor wie draagvlak voor besluiten van belang is. Bij bestuurders die zich steviger of politieker opstellen, moet de OR ook uit een steviger vaatje tappen.

Doel bereiken met oog voor de relatie

Over deze aspecten ging de workshop. Geen situatie is dezelfde. Karakters spelen een rol, organisatieculturen, historie. Daarom is het belangrijk om aandacht te hebben voor de ‘gebruiksaanwijzingen’ van de bestuurder en andere belanghebbenden. Er is altijd iets mogelijk. De conclusie was dat de OR altijd oog moet hebben voor hoe zaken besproken worden, en niet alleen de inhoud. En ook niet alleen de regels en procedures. Dat valt niet altijd mee, maar het valt te leren.

De wortel én de stok

Het gaat dus niet om de keuze tussen de wortel of de stok: allebei zijn af en toe nodig. de kunst is om het rustig en met respect te doen. Zacht op de relatie, maar stevig op de inhoud.

Het was een leuke workshop!


Wij zijn experts in besluitvorming

Wij helpen je écht invloedrijk te zijn

Aandacht voor belangen

Goed gevoel voor de praktijk